تهران

تهران

 

 

تِهْران پرجمعیت‌ترین شهر و پایتخت ایران، مرکز استان تهران و شهرستان تهران است. این شهر با ۸٬۶۹۳٬۷۰۶ تن جمعیت، بیست و چهارمین شهر پرجمعیت جهان و پرجمعیت‌ترین شهر باختر آسیا به‌شمار می‌رود. کلان‌شهر تهران نیز دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.

 

از دید ناهمواری‌های طبیعی، تهران به دو ناحیهٔ دشتی و کوهپایه‌ایِ البرز تقسیم می‌شود و گسترهٔ کنونی آن از ارتفاع ۹۰۰ تا ۱۸۰۰ متری از سطح دریا امتداد یافته‌است. تهران دارای اقلیم نیمه‌خشک است. در بیشتر سال‌ها، فصل زمستان نیمی از کل بارش‌های سالانهٔ تهران را تأمین می‌کند و تابستان نیز کم‌باران‌ترین فصل در تهران است.

تهران شهری با گوناگونی گروه‌های قومی است اما جمعیت خارجی آن کم است. به عنوان بزرگ‌ترین شهر فارسی‌زبان جهان، اکثریت مردم تهران را پارسیان تشکیل می‌دهند و بیشتر مردم این شهر رسماً مسلمان و شیعهٔ دوازده‌امامی هستند. دیگر جوامع مذهبی در تهران شامل بهائیان، زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان می‌شود.

پیشینهٔ زندگی در تهران به دوران نوسنگی برمی‌گردد و کاوش‌های باستان‌شناسی صورت‌گرفته در تهران، منجر به کشف اسکلت‌های ۷۰۰۰ سالهٔ انسان و ابزارهای سنگی شده‌است. در اوایل سدهٔ هفتم، با ویرانی شهر ری و مهاجرت مردم آن به تهران، دانش تجارت، ساخت‌وساز و شهروندی مردم ری به تهران انتقال یافت و باعث پیشرفت آن شد. در دوران صفوی بسیار بر اهمیت تهران افزوده شد اما سرچشمهٔ شکوفایی و پیشرفت این شهر، به پایتختی آن برمی‌گردد. آقامحمدخان قاجار، بنیان‌گذار دودمان قاجار که پس از بارها تلاش برای تصرف تهران، بالاخره موفق به انجام این کار شده بود، در نوروز سال ۱۱۶۵، پس از سال‌ها جنگ با خاندان زند و مدعیان پادشاهی، تهران را پایتخت خواند. تبدیل شدن تهران از شهری معمولی به یک پایتخت مدرن، از دوران پهلوی شروع شد. در دوران پهلوی، امور کشوری در پایتخت متمرکز شد و شمار کارکنان دولتی در شهر به سرعت افزایش یافت؛ در این دوران، شهر تهران علاوه بر دو وظیفهٔ سیاسی و تجاری، وظیفهٔ اداری را نیز پذیرفت. با انقلاب ۱۳۵۷ و آغاز جنگ ایران و عراق، برای نزدیک به یک دهه توسعه‌ای در تهران صورت نگرفت و پس از پایان این دوره، توسعهٔ پایتخت ایران ادامه یافت و تهران به کانون پذیرش جمعیت در ایران تبدیل شد.

تهران کانون اقتصادی ایران است و نخستین منطقهٔ صنعتی این کشور محسوب می‌شود، اما فعالیت‌های اقتصادی بین‌المللی نقش چندانی در شمار شاغل‌های آن ندارد. بر اساس آمار سال ۱۳۹۵، سهم تهران در کل تولید ناخالص داخلی ایران ۲۱ درصد است و با اختصاص نیمی از بخش صنعت کشور به خود، نقش مهمی در اقتصاد ایران دارد. این شهر یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری ایران به حساب می‌آید و دارای مجموعه‌ای از جاذبه‌های گردشگری است که شامل کاخ‌ها و موزه‌هایش می‌شود. برج آزادی نماد تهران است و از منشور کوروش بزرگ، برای نخستین‌بار در این مکان پرده‌برداری شد. برج میلاد نیز نماد دیگر تهران و بلندترین برج ایران است. تهران با میزبانی بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴، نخستین شهر در خاورمیانه بود که میزبان بازی‌های آسیایی شد و مجموعهٔ ورزشی آزادی به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین‌های آن دوران، هم‌زمان با این بازی‌ها در ۱۰ شهریور ۱۳۵۳ گشایش یافت.

از نظر اداری، تهران به ۲۲ منطقه و ۱۲۲ ناحیهٔ شهری تقسیم شده‌است و شهرهای تجریش و ری را دربر گرفته‌است. ادارهٔ شهر توسط شهرداری تهران انجام می‌شود. شهردار تهران توسط شورای شهر تهران انتخاب می‌شود و این شورا بر عملکرد شهرداری نظارت کرده و برای ادارهٔ شهر، قانون‌گذاری می‌کند. در سال ۱۳۴۷، نخستین طرح جامع تهران، با افق ۲۵ ساله و با مسئولیت عبدالعزیز فرمانفرمائیان و ویکتور گروئن تهیه شد که تاکنون از مهم‌ترین مبناهای قانونی توسعهٔ شهر تهران بوده‌است. به عنوان یک مرکز سیاسی و اداری، مهم‌ترین نهادهای دولتی و قضایی ایران، همانند وزارتخانه‌ها و مجلس شورای اسلامی که تهران ۳۰ نماینده در آن دارد، در این شهر واقع شده‌است. این شهر دارای دو فرودگاه بین‌المللی امام خمینی و مهرآباد است که از پررفت‌وآمدترین فرودگاه‌ها در ایران هستند.

 

منشأ نام تهران به صورت قطعی مشخص نیست و دربارهٔ ریشه‌شناسی آن، چند دیدگاه وجود دارد:

  1. ران پسوندی به معنای «دامنه» است و شمیران و تهران به بالادست و پایین‌دست بودن اشاره دارد.[۷]
  2. تهران تغییر شکل یافتهٔ تهرام به معنای «منطقهٔ گرمسیر» است و در مقابل آن شمیرام یا شمیران به معنای «منطقهٔ سردسیر» قرار دارد.[۸]
  3. سراسر دشت پهناوری که امروزه «تهران بزرگ» خوانده می‌شود، در میان کوه‌های اطراف خود، گود به نظر می‌رسید و بدین سبب ته ران نام گرفت.[۷]
  4. به دلیل اینکه مردم تهران هنگام حملهٔ دشمن زیر زمین پنهان می‌شدند، آن را ته ران به معنای «زیرزمین» نامیدند.[۷][۸]

نخستین اشاره به نام تهران در نوشته‌های تاریخی، در حدود سال ۴۵۰ توسط خطیب بغدادی و در پی ثبت مرگ حافظ تهرانی در تاریخ بغداد انجام شده‌است.[۹] پس از آن نیز نام تهران به خاطر انار خوبش در فارس‌نامهٔ ابن بلخی آمده‌است.[۹]

 

تعداد آبادی ها برحسب وضع سکونت

خالی از سکنه

دارای سکنه

 

 

نامشخص

موسمی

دایمی

جمع

نامشخص

موسمی

دایمی

جمع

جمع کل

 

0

79

212

291

0

74

682

756

1047

 

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب تعداد خانوار

1000خانوار و بیشتر

400-999 خانوار

200-399 خانوار

100-199 خانوار

50-99 خانوار

20-49 خانوار

10-19 خانوار

5-9 خانوار

1-4 خانوار

جمع

58

82

83

119

85

93

57

52

127

756

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب جمعیت

5000نفر و بیشتر

2000-4999 نفر

1000-1999 نفر

500-999 نفر

250-499 نفر

100-249 نفر

50-99 نفر

25-49 نفر

1-24 نفر

جمع

46

65

70

99

94

111

60

47

164

756

جمعیت و خانوارهای ساکن در نقاط روستایی برحسب جنس و گروه های عمده سنی

زن

مرد

  

65ساله و بیشتر

15 - 64 ساله

0 - 14 ساله

کل

65ساله و بیشتر

15- 64 ساله

0 - 14 ساله

کل

جمعیت

خانوار

18243

283636

106804

408683

18630

337532

112592

468754

877437

235193

جمعیت 6 ساله و بیشتر، با سواد و درحال تحصیل نقاط روستایی شهرستان

جمعیت درحال تحصیل

جمعیت با سواد

جمعیت 6 ساله و بیشتر

زن

مرد

مرد و زن

زن

مرد

مرد و زن

زن

مرد

مرد و زن

86207

91009

177216

286020

338205

624225

364396

422183

786579

جمعیت 10 ساله و بیشتر، شاغل و بیکار نقاط روستایی شهرستان

جمعیت بیکار

جمعیت شاغل

جمعیت 10 ساله و بیشتر

زن

مرد

مرد و زن

زن

مرد

مرد و زن

زن

مرد

مرد و زن

3628

27522

31150

17181

225923

243104

336600

393154

729754

تعداد آبادیها برحسب وضع طبیعی آبادی

نامشخص

جنگلی واقع در کوهستان یا تپه

کوهستانی، دره ای یا تپه ای

جنگلی واقع در دشت

دشتی

0

1

412

1

633

تعداد آبادی ها برحسب نوع راه

  

راه زمینی (به جز راه آهن)

راه آبی

راه آهن (ایستگاه)

نامشخص

مالرو

جاده خاکی

جاده شوسه (شن ریزی شده)

جاده آسفالته

0

6

0

1

84

41

630

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب امکانات آموزشی

مدرسه راهنمایی مختلط

مدرسه راهنمایی دخترانه

مدرسه راهنمایی پسرانه

مدرسه راهنمایی شبانه روزی دخترانه

مدرسه راهنمایی شبانه روزی پسرانه

دبستان

روستامهد

21

171

166

10

14

397

101

 

هنرستان فنی وحرفه ای دخترانه

هنرستان فنی و حرفه ای پسرانه

دبیرستان کاردانش دخترانه

دبیرستان کاردانش پسرانه

دبیرستان نظری دخترانه

دبیرستان نظری پسرانه

دبیرستان شبانه روزی دخترانه

دبیرستان شبانه روزی پسرانه

4

13

12

13

70

48

3

2

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب امکانات فرهنگی، ورزشی و مذهبی

خانه عالم

امام جماعت راتب

دارالقران

مدرسه علمیه

اماکن مذهبی سایرادیان

سایراماکن مذهبی مسلمانان

امامزاده

مسجد

سالن ورزشی

زمین ورزشی

کتابخانه عمومی

بوستان روستایی

114

116

0

8

5

128

172

525

103

175

118

153

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب امکانات سیاسی و اداری و طرح هادی

طرح هادی

شرکت تعاونی روستایی

شورای حل اختلاف

مروج کشاورزی

مرکز خدمات جهاد کشاورزی

پاسگاه نیروی انتظامی

دهیار

شورای اسلامی روستا

نامشخص

ندارد

دارد

0

383

373

92

108

36

19

45

276

453

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب امکانات برق، گاز و آب

آب لوله کشی

 

برق

بدون سامانه تصفیه آب

دارای سامانه تصفیه آب

گاز لوله کشی

انرژی نو (خورشیدی، بادی و ...)

موتور برق دیزلی

شبکه سراسری

318

251

410

0

17

724

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب امکانات بهداشتی و درمانی

پزشک

پزشک خانواده

مرکز تسهیلات زایمانی

پایگاه بهداشت روستایی

خانه بهداشت

داروخانه

مرکز بهداشتی و درمانی

حمام عمومی

194

85

6

78

289

85

197

112

 

سامانه جمع آوری زباله

غسالخانه

آزمایشگاه و رادیولوژی

تکنسین دامپزشکی

دامپزشک

بهورز

بهیار یا مامای روستایی

دندانپزشک تجربی یا دندان ساز

دندانپزشک یا بهداشت کار دهان و دندان

312

221

7

14

28

235

101

41

49

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب امکانات بازرگانی و خدمات

جایگاه سوخت

تعمیرگاه ماشین آلات  غیر کشاورزی

تعمیرگاه ماشین آلات کشاورزی

بانک

قهوه خانه

گوشت فروشی

نانوایی

بقالی

فروشگاه تعاونی

نمایندگی پخش سیلندر گاز

نمایندگی پخش نفت سفید

پایگاه آتش نشانی

45

130

56

99

157

174

373

519

100

128

113

26

تعداد آبادی های دارای سکنه برحسب امکانات ارتباطات و حمل و نقل

دسترسی به ایستگاه راه آهن

دسترسی به وسیله نقلیه عمومی

دسترسی به روزنامه و مجله

دسترسی عمومی به اینترنت

دفترفناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) روستایی

دفتر مخابرات

دفتر پست

صندوق پست

30

318

87

221

134

248

187

264

 


آمار و اطلاعات روستایی استان تهران در سرشماری سال 85

اطلاعات جمعیت روستایی

تعداد خانوار

260653

جمعیت

1058139

مرد

564713

زن

493426

مرد 6 سال و بیشتر

510663

زن 6 سال و بیشتر

442277

مرد 10 سال و بیشتر

473166

زن 10 سال و بیشتر

406720

مرد 10-14 ساله

146650

زن 10-14 ساله

137815

مرد 15-29 ساله

202291

زن 15-29 ساله

171090

مرد 30-64 ساله

192026

ز